Ardian-Christian Kyçyku (Ardijan-Kristijan Kučuku) L.O.L


Ardijan Kučuku (književni sinonim: Ardijan-Kristijan Kučuku), autor je koji piše na albanskom i na rumunskom jeziku, dramski pisac, esejista, izdavač i prevodilac, autor više od 45 knjiga. Rođen je 23. avgusta 1969. u Pogradecu, u Albaniji. Završio je Fakultet istorije i filologije u Tirani 1991. godine. Predavač je i doktor komparativne književnosti na Univerzitetu u Bukureštu i rektor rumunskog Univerziteta nauka i umetnosti „Gheorghe Cristea“ u Bukureštu. Od 2013. godine izvršni je predsednik Evropske akademije izvođačkih umetnosti. Mnoga od Kučukuovih književnih dela prevedena su na više od deset stranih jezika.

preveo: Anton Berišaj (Anton Berishaj)

Uzalud se mučite, poštovani moji, podsmevao se Profa, ako niste u stanju ni da ovlaš skicirate nekoliko veoma jednostavnih stvari, kao što je na primer smrt. Ili ni smrt nije više tako jednostavna kao u mom detinjstvu?! Već je bilo prošlo tri sata od onih balkanskih i nigde na zidu se nije razaznavao neki trag smrti. Al' ni neki trag života dostojan radoznalosti se nije dao primetiti. Inače, bio je to veoma naporan dan. Za samo 24 sata čovečanstvo je proslavljalo Svetski i/ili Međunarodni dan: Pozorišta lutaka, Dece ulice, Down sindroma, Borbe za iskorenjivanje rasizma, Borbe protiv nesanice Poezije. S druge strane, neki od njih su Profi promenili nadimak i potajno su ga zvali Star (od Staratelj).

- Jel' ti se sviđa, Stare – upita ga jedan od njih.

Ne hajući za taj podsmevajući nadimak, Profa ispravi naočare i zagleda se u zid.

- Ako bi mi još samo rekao šta si hteo da kažeš...

Umetnici su stajali poređani pred zidom koji je bio određen za skidanje uroka, i stvarali. Ne zna se odakle je bila stigla direktiva da se još uvek slobodni zidovi u naselju pokriju slikama, crtežima, mudrim izrekama i znacima, ali činilo se da je dečurlija bila nadahnuta. I nije to bilo nadahnuće koje je izviralo iz nekog detinjastog ludovanja, niti čak od nekog nasleđenog. Sa ispucalih, prljavih i trošnih zidova trebalo je slikama skinuti uroke. Jer nije se uzalud govorilo: mozak postaje ono što oči vide. Vremenom, takoreći nijedan zid neće ostati prazan, nem, jednobojan ili „besmislen“. Umesto nekadašnjeg zida, oči prolaznika, posebno onih koji nisu znali što je to govoriti sam sa sobom, mogle su već sada da zapaze čudan prizor, koji je trebalo odgonetati. U i oko njega, među molerskim merdevinama, razbarušenih glava i ručica uprljanih bojama, koje nisu podsećale ni na kakav zločin ni na potrebu da se ruke operu, pokolenje budućnosti, ono koje će nam isplaćivati penzije, kako se obično zvalo, pokušavalo je da se izrazi što jasnije, što ubedljivije. A ako je istina da Bog gleda svet očima dece, pomislio je Profa, bilo je lako zamisliti užas i patnje Boga. Jer, nisi mogao verovati da je svet postao tako neshvatljiv. S druge strane, makar i samo za učešće, koliko god kratko i mutno, u patnji Boga, dan je zasluživao svu tu muku.

- Evropa, Stare, Evropa! – reče dečkić.

Hulumtime leksikore te “Perla” (prozë e zgjedhur)

VIKTOR BAKILLARI

Në fundnëntorin (2015), fati e desh që falë mikut tim të vyer Akad. Kopi Kyçykut, personalitet poliedrik shqiptar, të shkonim në Rumani për të marrë pjesë në një Kongres të përvitshëm të botës shpirtërore rumune.
Aty (në Bukuresht; mega(lo)pol me rreth 2 milionë banorë), është ngulitur dhe vazhdon veprimtarinë e tij (shkencore-krijuese) edhe shkrimtari Ardian Kyçyku (*Pogradec, 1969). Veprimtaria e tij letrare është dygjuhëshe: në shqipe dhe rumanishte.
Prof. Kyçyku, aktualisht rektor i Universitetit Rumun të Shkencave dhe Arteve “Gheorge Cristea” të Bukureshtit, është një ndër penat më dinjitoze të letërsive bashkëkohore shqiptare dhe rumune njëkohësisht.
Libra dhe pjesë nga vepra e tij janë përkthyer në mbi dhjetë gjuhë të huaja.

Udhëtim me veten dhe fatin


AGIM BAÇI

Shënime për romanin “Incognito” të Ardian-Christian Kyçykut / Në qendër të romanit është një i ri që ka emigruar. Ai është pjesë e një kazerme. Një botë e mbyllur përbën botën atij që është i rrethuar nga mospranimi, nga kujtimet, nga një e ardhme që e dashuron dhe një e shkuar që vjen e bëhet çdo ditë e më prezente.

Mund ta nxjerrësh njeriun nga mërgimi, por s’mund ta nxjerrësh më mërgimin nga njeriu”…. Ardian Kyçyku sjell betejën e përhershme të njeriut me atë që kërkon dhe atë që lë pas. Një ndërmjetësi e botës së pafundme e ecjes drejt një jete në dhe të huaj, plot rrengje e pikëpyetje nga ai që udhëton drejt një bote tjetër dhe një gjuhe tjetër. Eshtë një botë-monolog, ku shpesh nuk dimë nëse po flasim me të tjerët apo me veten. Është një botë që nuk dimë më rregullin e kujtimeve. Mbajmë mend thuajse çdo çast fjalitë e mospranimit- si një beton që nuk shembet kollaj. Kufiri i mospranimit e kalon shpesh kufirin e botës së përtejme, sepse është edhe më i errët. Je gjallë, e sheh tjetrin që ecën dhe ha si ty, që bën dashuri dhe ëndërron thuajse si ti, e sërish mbetesh i huaj.

Ardian-Christian Kyçyku: autori që kërkon diçka të re…

LEDIA DUSHI

Prozat e Ardian-Christian Kyçykut nuk janë thjesht rrëfime për njerëz apo ngjarje historike, e aq më pak të shkruara për të kaluar kohën. Mendoj se ato flasin për ngjarje të cilat në njëfarë mënyre i ka “kaluar” vetë autori. Në veprat e tij vjen njëherësh jeta dhe vdekja; autori rropatet të zbardhë jetën e jo të na befasojë me vdekjen. Personazhet e tij gjallojnë si valët e liqenit. Ato përplasen për breg, dhe kur kthehen për në liqen ndeshin dallgën e radhës. Në këtë përplasje marrin jetë veprat e tij. Është një përplasje e çuditshme. Takohen thellësia me përditshmërinë e në kërkim të së ardhmes marrin rrugën për në zemrën e liqenit, në atë që e quajmë shpirti i autorit. I don gjërat, i don me gjithë shpirt dhe kjo gjë nuk ndikon për t`i paraqitur më të bukura nga  ç`janë. E vërteta është mbi gjithçka në prozat e tij. Kur them e vërteta, nuk nënkuptoj diçka besnike ndaj faktit (asaj që ndodh), por është diçka më e thellë se ajo. Ndoshta ashtu siç shkruan Borhesi: “Kur shkruaj një tregim e shkruaj se besoj në të – jo ashtu siç besohet në histori, por sikurse  besohet në ndonjë ide apo ëndërr”. Në prozën e Kyçykut ndjehet përjetimi dhe kjo gjë bën që të pulsojë poezia. Gjithmonë kam menduar se fryma poetike në prozë përcakton se deri ne ç’shkallë mundet njeriu të durojë të vërtetën dhe për këtë gjë, Ardian-Christian Kyçyku, me artin e tij ka vendosur dhe vazhdon te punojë për “t`i falur jetës jetë”.

Përsiatje vetmitare: Shpejtësia e mbijetesës, më e madhe se e dritës...

(Mendim i shkëputur nga romani madhështor “Incógnito” i Ardian-Christian Kyçykut)

BAJRAM SEFAJ

A të (a ju) ka vajtur mendja ndonjëherë se ka diçka më të shpejtë se që është shpejtësia e dritës!
Sigurish se, nuk do të ju këtë bredhur mendja andejpari.
Kemi njohuri (e kemi pranuar si të vërtetë shkencore) se shpejtësia e dritës është shumëfish më madhe (më e shpejtë) së që është shpejtësia e zërit. Bile, këtë të vërtetë gjithkush ka mundur ta sprovojë e masë për llogari të vet, kur mëdyshja rreth kësaj teme, është e matshme dhe e llogaritshme, kur, pa problem, mund të sqarohet, aty për aty për aty!
Këtë ndryshim, dallim midis shpejtësisë së dritës dhe të zërit, më se miri, (unë për vete po flas) e kam vërejtur, atje në cep të rrugës ose në kënd luadhi a mëgje, kur, herët në sabah, i malloja në kullosë dhitë a dhentë e kulakut zë katundit, atij me emrin Vezir, si rrogëtar i të cilit ishim, unë, me krejt familjen time!

Aristokrat i fjalës dhe i mendimit të çuditshëm

Rreth romanit ‘’Home’’ të Ardian-Christian Kyçykut

ARQILE V. GJATA


Romani ‘’Home’’ (Ç’kena) është një bukuri e vajtueshme, pikëlluese dhe një realitet që ka një qendër shikimi të çuditshëm, ku fuqia e fjalës e Markezit tonë (Ardian-Christian Kyçyku) na bën të jetojmë në një kohë jo normale, që lexohet si një histori e mërgimtarëve. Si lëvizje të personazheve që kryqëzohen mes ndjenjave të fuqishme ku ndeshen e çuditshmja me realen, fjala brilante me absurdin estetik, bota e madhe shpirtërore me vrojtimet e tejdukshme kristaline të mendimit, të shtrira në kohë sipas trekëndshit dje, sot dhe nesër .
Përmes tablove të shumta plot ngjyrime të pleksura deri në rrënjë me elementë të botës mistike, autori na çon në jetën e padukshme mes ngjyrimeve dhe artikulimeve mistikë, çka s’është veçse një bashkësi jetësh të mirëpranuara dhe që të ndjellin kënaqësi deri në joshje, por dhe copëza jete pak si të frikshme.

Trialogue [EN]

Prof.univ.dr. Ardian Kycyku

Trialogue
[Interdisciplinary essay(s) on the special bonds between literature, exile and the languages chosen by literature to protect Memory and Metaphor]
AL / RO


1. Statement (selected)

“Trialogue” is an intention of creating a comprehensive, comparatively explained image of today’s world, literature and writer as a condition seen through the lens of a devoted literature, which will not accept any alteration. Literature is not the arrival point of this book, but the fundamental starting point to discover the quality of life in this glimpse of time that that shows to be as definitive and memorable. A quality that depends entirely on faith in the Creator and on protection of written and spoken language.

Being at the same time parabolic, encyclopedic and anthological*, created with the purpose, devoid of any pathetic sentiments, of „Improving the quality of life” at the European Academy of Performing Arts**, the book uses dialectics as a reaction to all endangered balances and maintaining the rhythm required to naturally refresh literary dictionaries and encyclopedias. Therefore the book:
· presents unknown or poorly expressed pieces of information from two cultures, similar and with close destinies, the Albanian and Romanian ones, so as to re-connect or refresh a few broken strings of an old partnership which, unfortunately, is currently closed in extra-literary matters;
· perceives the East as an extended cultural form of the Balkans, and the West – as a politically restrained form of all-time Europe;

Imagologji - struktura e lëndës

[Tematikë për punime doktorate]




H y r j e

  • Imagologjia – një shkencë e hershme dhe gjithnjë e re
  • Aspekte të Imagologjisë. Fillesat dhe synimet e para.
  • Nga imazhi tek Imagologjia
  • Objekti i imagologjisë
  • Nocione të imagologjisë


I. I m a g o l o g j i  H i s t o r i k e

  1. Imagologjia historike, historik i shkurtër, teori: simbolet, mitet, stereotipet, marrëdhënia unë-tjetri, pakicë-shumicë, institucion-shtetas
  2. Roli i imagologjisë në njohje dhe në paraqitjen e njësive individ, popull, institucion, shtet
  3. Auto-imazhi
  4. Imazhet që formohen në disa popuj për popuj e kombësi të tjera
  5. Koncepti i mendësisë (mentaliteti)
  6. Simbolet, arketipet, stereotipet
  7. Miti
  8. Nocione të imagologjisë historike
  9. Konceptet themelore të imagologjisë historike
  10. Imazhi social
  11. Mendësitë e epokës moderne
  12. Mendësi bashkëkohore
  13. Çfarë është specifike në mendësitë e ‘rrënjosura’ gjatë shekullit XX?
  14. Të dhëna për mendësitë ballkanike dhe juglindore
  15. Të dhëna për mendësitë perëndimore
  16. Tipare të përbashkëta dhe dallime
  17. Popujt – parë me sytë e tyre
  18. Mendësi të importuara (me forcë, ose natyrshëm)
  19. Lokal – rajonal – kombëtar
  20. Kombëtar – planetar
  21. Ne për veten; të tjerët për ne
  22. Ne për të tjerët
  23. Marrëdhënia pakicë – shumicë
  24. Ballkani, Evropa dhe evropianizmi në periudhën komuniste
  25. Integrim dhe unitet në diversitet

Curriculum Vitae - Deutsch

Ardian Kyçyku (literarische Pseudonyme: Ardian-Christian Kyçyku / Kuciuk), geboren am 23 August 1969 in Pogradec. Autor von über 45 Büchern in albanischer und rumänischer Sprache. Schloss ein Hochschulstudium an der Fakultät für Geschichte und Philologie der Staatlichen Universität Tirana im Fachbereich für Sprache und Literatur ab und promovierte in der Philologie. Er ist Doktorand in der Theologie, Universitätsprofessor und Rektor der Georghe-Cristea-Universität in Bukarest. 1998 Mitbegründer und seitdem Co-Direktor der Zeitschrift Haemus. Mitbegründer und Präsident der European Academy of Performing Arts (2013). Auszeichnungen: Nationalpreis Silberne Feder „Penda e Argjendtë“ für erzählende Prosa (2012), Ehrenbürger von Pogradec (2014), Akademia-Kult-Preis „Kunstbuch des Jahres / Schriftsteller des Jahres“ (2015). Seine Werke wurden in mehrere Sprachen übersetzt.

Të udhëtosh përmes dashurisë...


(Shënime për përmbledhjen me proza të shkurtra “Perla” të Ardian-Christian Kyçykut)

Agim Baçi

Ç’kuptim do të kishim vetëm dhe pa fjalën? Ardian-Christian Kyçyku vjen përmes prozave poetike, duke ndërtuar botën mes ëndrrës dhe tjetrit. “Ai”, “Ajo” dhe “Poeti”, vijnë dhe plotësojnë një trekëndësh me pyetjet e duhura dhe japin tablonë e asaj për të cilën kemi nevojë të bëjmë rrugëtimin e gjatë: Dashuri për tjetrin dhe fjalën, që na mundëson ne të ecim në rrugëtimin që na takon me vetveten!
Janë një akuarel fjalësh, të hedhura si një frymëmarrje njeriu pas një vrapimi, me gjuhë poezie, por që i rrëmben proza për shkak të ndërfutjes së historive dhe dialogut. Përmbledhja me 21 proza të shkurtra nis me “Shkrim & këndim”, duke sjellë nevojën për të plotësuar bashkë me fjalët edhe njeriun me tjetrin përballë, duke parë me sytë nga dashuria.

Ardian-Christian Kyçyku: Nicht gegessenes Papier

Aus dem Albanischen von Zuzana Finger

Einige Menschen haben überlebt, weil sie Papier gegessen haben. Es gibt sogar Schriftsteller, die Papier essen. Ihr Vorgänger war ein namenloser Mönch, der mit der rechten Hand schrieb und mit der linken aß. Es wird erzählt, dass ihm an einem Morgen der Erleuchtung aufgefallen war, dass er alles aufgegessen hatte, was er geschrieben hatte. Was mag in seinem Organismus geschehen sein? Welchen Sinn können für den Mönch der Akt des Schreibens, das Dasein als Schriftsteller, die Unsterblichkeit und die möglichen Leser besessen haben? Vielleicht hatte er einige wesentliche Antworten gefunden, die er aus Hunger, aus Wut, aus Macht der Gewohnheit oder aus einem starken Gefühl der Vergeblichkeit aufgegessen hat. Ein paar hundert Jahre später wurde der Mönch in meiner Heimat Albanien in einem anderen namenlosen Wesen wiedergeboren. Ein armer Sohn von namenlosen Armen, ein Sterblicher, hatte von seinem Vater nur eine Bibliothek geerbt. Bevor sein Vater starb, sagte er ihm diese Worte:

„Geld, Armut und Leben finden deine Kinder auch allein, aber solche Bücher wie diese nicht …”